Kommunane treng møteplassar, men til kva pris?

Norske kommunar står overfor store økonomiske utfordringar. Ifølgje ei fersk undersøking frå KS ligg kommunar og fylkeskommunar an til å bruka til saman 10 milliardar kroner meir enn budsjettert i 2024. Tre av fire kommunar melder om meirforbruk, mykje på grunn av auka utgifter i helse og omsorg og høgare rente- og lånekostnader. Då vert det vanskeleg å prioritera store investeringar i offentlege anlegg.

Samstundes ynskjer kommunane å skapa sosiale møteplassar for innbyggjarane, og mange utforskar no kostnadseffektive alternativ til kulturhus og symjehallar. Møteplassar byggjer samhald og helse, faktorar som påverkar bulyst og fråflytting. Økonomifaget har eit omgrep som høyrer heime her: alternativkostnad, verdien av det ein går glipp av når ein vel éi investering framfor ei anna. For mange kommunar kan store investeringar tyda nedprioritering av skule, helse og omsorg.

Offentlege badstover er eit interessant alternativ. Den fleksible og kostnadseffektive badstova er eit døme på det me kallar «samfunnsakupunktur»: små, strategiske tiltak som stimulerer livskvaliteten i lokalsamfunnet. Badstova krev langt mindre areal og investering enn større anlegg, men er likevel ein lågterskel møteplass som fremjar helse. Kommunen får ein sosial arena utan å binda opp store ressursar eller pressa budsjetta ytterlegare.

Badstover høver særleg godt i småsamfunn. Dei krev lite planlegging og kan tilpassast ulike behov og stramme budsjett. Med små arealkrav og låge kostnader kan dei fleste kommunar finansiera ei badstove utan å ofra framtidige investeringar. Difor er badstover òg enklare å få finansierte og vedtekne i kommunestyret: dei er rimelege og kan vera mellombelse. Modulære og reversible konstruksjonar dempar innvendingane i kommunale debattar, gjer at vedtak kan fattast raskare, og held det samfunnsøkonomiske handlingsrommet ope.

Som Eirin Eikefjord i Bergens Tidende nyleg skreiv i ein kommentar, er badstova ei ideell løysing for å skapa fellesskap og varme, særleg gjennom kalde vintrar. Badstova er òg meir tilgjengeleg enn mange andre aktivitetar, sidan ho ikkje krev særleg fysisk mobilitet. Med dokumenterte helsefordelar, som redusert risiko for hjarte- og karsjukdomar, bidreg ho til folkehelsa. I ei tid der kommunane strevar med folkehelseutfordringar, kan badstova vera eit effektivt verktøy for trivsel og fellesskap, i tråd med berekraftsmåla til FN om god helse (mål 3) og berekraftige byar og lokalsamfunn (mål 11).

Kommunane står overfor vanskelege val. Badstover gjev eit sjeldan høve til å skapa helsefremjande møteplassar utan store økonomiske lyft. Dei er kostnadseffektive, fleksible og bidreg til berekraftsmåla: ei form for samfunnsakupunktur med gode ringverknader. Med badstover får ein rett og slett mykje velferd per kvadratmeter, raskt og reversibelt.